Nalatenschap afwikkelen zonder notaris: wanneer kan het?

Overzicht

Een nalatenschap afwikkelen zonder notaris kan in veel gevallen — een notaris is lang niet altijd verplicht. Of het kan, hangt af van de situatie: is er een testament, zijn de erfgenamen het eens, en moet er een woning of bankrekening op naam? In dit artikel leest u wanneer u het zelf kunt regelen, wanneer een notaris toch nodig is, welke stappen u zet, en waar u op let als er een woning in de erfenis zit.

Belangrijkste punten

Een notaris is niet altijd verplicht; bij eenvoudige, onderlinge overeenstemming kunt u veel zelf.
Voor het op naam zetten van een woning of bij twijfel over de erfgenamen is meestal een verklaring van erfrecht (via de notaris) nodig.
De aangifte erfbelasting doet u zelf, ongeacht of u een notaris inschakelt.
Zit er een woning in de nalatenschap, controleer dan de WOZ-waarde — die bepaalt de erfbelasting.

Wanneer kunt u zonder notaris afwikkelen?

U kunt een nalatenschap vaak zelf afwikkelen als:

de erfgenamen het met elkaar eens zijn over de verdeling,
de nalatenschap overzichtelijk is (geen ingewikkelde bezittingen of schulden), en
er geen stukken nodig zijn waarvoor een notaris wettelijk vereist is.

In die gevallen regelt u samen de praktische zaken: rekeningen opzeggen, bezittingen verdelen, de aangifte erfbelasting doen. Een notaris is dan een keuze, geen verplichting.

Wanneer is een notaris wél nodig?

Een notaris (of in elk geval een verklaring van erfrecht) is meestal nodig als:

er een woning op naam van de erfgenamen moet komen bij het Kadaster,
een bank een verklaring van erfrecht eist voordat tegoeden worden vrijgegeven (vaak bij grotere bedragen),
er onduidelijkheid is over wie de erfgenamen zijn, of
iemand de erfenis beneficiair aanvaardt of verwerpt en dat formeel geregeld moet worden.

Wat een verklaring van erfrecht is en wat die kost, leest u in verklaring van erfrecht.

Stappenplan: nalatenschap zelf afwikkelen

Achterhaal of er een testament is via het Centraal Testamentenregister (CTR).
Bepaal de erfgenamen en of iedereen de erfenis aanvaardt, beneficiair aanvaardt of verwerpt.
Breng bezittingen en schulden in kaart (banksaldi, woning, leningen, abonnementen).
Regel lopende zaken: zeg abonnementen op, informeer instanties, beheer de rekeningen.
Doe de aangifte erfbelasting binnen de termijn — zie aangifte erfbelasting.
Verdeel de nalatenschap volgens testament of wettelijke verdeling.

Wat kost het afwikkelen via een notaris?

Schakelt u tóch een notaris in, dan betaalt u vooral voor een verklaring van erfrecht en eventueel begeleiding bij de afwikkeling. De kosten lopen sterk uiteen — van enkele honderden euro's voor een eenvoudige verklaring tot meer bij een complexe nalatenschap. Vraag vooraf een prijsopgave; tarieven verschillen per kantoor.

Zit er een woning in de erfenis? Let op de WOZ-waarde

Erft u een woning, dan telt die voor de erfbelasting mee tegen de WOZ-waarde. Of u nu met of zonder notaris afwikkelt: de aangifte gaat uit van die WOZ-waarde. Staat die te hoog, dan betaalt u te veel erfbelasting — ongeacht hoe u de rest regelt.

Controleer daarom de WOZ-waarde van de geërfde woning. Lijkt die te hoog, dan kunt u bezwaar maken en zo de erfbelasting verlagen. Lees hoe dat werkt in WOZ-waarde en erfbelasting en erfbelasting verlagen via WOZ-bezwaar. Erfslim beoordeelt de WOZ-waarde en voert het bezwaar voor u, op basis van no cure, no pay.

Begrippenlijst

Verklaring van erfrecht — notarieel document dat aangeeft wie de erfgenamen zijn; vaak nodig voor woning en bank.
Centraal Testamentenregister (CTR) — register waar u opvraagt of iemand een testament heeft gemaakt.
Beneficiair aanvaarden — een erfenis aanvaarden onder voorbehoud, zodat u niet met privévermogen voor schulden opdraait.
WOZ-waarde — de door de gemeente vastgestelde waarde van een woning; grondslag voor de erfbelasting.

Veelgestelde vragen

Kan ik een erfenis afwikkelen zonder notaris?

Vaak wel, als de erfgenamen het eens zijn en de nalatenschap overzichtelijk is. Een notaris is niet altijd verplicht, maar wel handig of nodig bij een woning, een bank die een verklaring eist, of onduidelijkheid over de erfgenamen.

Hoe wikkel ik een nalatenschap af?

Achterhaal of er een testament is, bepaal de erfgenamen, breng bezittingen en schulden in kaart, regel lopende zaken, doe de aangifte erfbelasting en verdeel de nalatenschap volgens testament of wettelijke verdeling.

Kan ik een nalatenschap afwikkelen zonder testament?

Ja. Is er geen testament, dan geldt de wettelijke verdeling. U kunt dat vaak zelf afhandelen, al kan een verklaring van erfrecht nodig zijn voor de woning of de bank.

Wat kost het afwikkelen van een erfenis bij een notaris?

Dat verschilt per kantoor en situatie — van enkele honderden euro's voor een eenvoudige verklaring van erfrecht tot meer bij een complexe nalatenschap. Vraag vooraf een prijsopgave.

Moet ik zelf de erfbelasting regelen?

Ja, de aangifte erfbelasting doet u (of een gemachtigde) zelf, of u nu met of zonder notaris afwikkelt. Zit er een woning in, controleer dan de WOZ-waarde die de erfbelasting bepaalt.