Overzicht

Een nalatenschap afwikkelen betekent: alles regelen wat iemand bij overlijden achterlaat — bezittingen, schulden en de verdeling daarvan. Dat verloopt in een vaste reeks stappen: aangifte van overlijden, in kaart brengen van de erfenis, kiezen hoe u aanvaardt, de aangifte erfbelasting, en ten slotte de verdeling. Dit artikel loodst u stap voor stap door het hele proces.

Stap 1 — Aangifte van overlijden en eerste zaken

Na het overlijden doet de uitvaartonderneming meestal aangifte bij de gemeente; u ontvangt een akte van overlijden. Regel daarna de eerste praktische zaken: de uitvaart, het informeren van instanties, en het veiligstellen van belangrijke documenten (testament, verzekeringen, bankgegevens).

Stap 2 — Is er een testament?

Controleer bij het Centraal Testamentenregister of er een testament is. Een testament bepaalt wie de erfgenamen zijn en of er een executeur is benoemd. Is er geen testament, dan geldt de wettelijke verdeling (de partner en kinderen erven volgens vaste regels).

Stap 3 — Breng bezittingen en schulden in kaart

Maak een overzicht van alle bezittingen (bank, beleggingen, woning, inboedel) én schulden (leningen, hypotheek, openstaande rekeningen). Dit overzicht bepaalt of de erfenis positief of negatief is — en dat is cruciaal voor de volgende stap.

Stap 4 — Aanvaarden of verwerpen

U heeft drie keuzes:

• Zuiver aanvaarden — u krijgt alles, maar bent ook met uw privévermogen aansprakelijk voor schulden.
• Beneficiair aanvaarden — u aanvaardt alleen als er per saldo iets overblijft; u bent beschermd tegen schulden.
• Verwerpen — u doet volledig afstand van de erfenis.

Twijfelt u over schulden? Dan is beneficiair aanvaarden vaak de veilige keuze.

Stap 5 — Verklaring van erfrecht

Voor toegang tot bankrekeningen en het regelen van zaken vragen instanties vaak om een verklaring van erfrecht: een notariële verklaring die vastlegt wie de erfgenamen zijn en wie mag handelen namens de nalatenschap.

Stap 6 — Aangifte erfbelasting

Doe aangifte erfbelasting, doorgaans binnen acht maanden na het overlijden. Hierbij waardeert u alle bezittingen. Let op: een woning telt voor de erfbelasting op WOZ-waarde — staat die te hoog, dan betaalt u te veel. Lees WOZ-waarde en erfbelasting en de complete uitleg over erfbelasting.

Stap 7 — Verdelen

Tot slot verdeelt u de nalatenschap onder de erfgenamen volgens het testament of de wettelijke verdeling. Goede afspraken — het liefst op papier — voorkomen onenigheid.

Begrippenlijst

• Nalatenschap — alle bezittingen en schulden die iemand achterlaat.
• Verklaring van erfrecht — notariële verklaring over wie de erfgenamen zijn.
• Beneficiair aanvaarden — aanvaarden onder voorrecht van boedelbeschrijving (bescherming tegen schulden).
• Executeur — degene die de nalatenschap afwikkelt namens de erfgenamen.
• Wettelijke verdeling — de standaardregeling bij afwezigheid van een testament.

Veelgestelde vragen