Overzicht
Waar u een wens vastlegt, hangt af van wat u wilt regelen. Wie uw geld en uw huis krijgt, legt u vast in een testament bij de notaris. Kleren, sieraden, bepaalde spullen uit uw inboedel en boeken kunt u nalaten in een codicil: een stuk dat u helemaal met de hand schrijft, dateert en ondertekent. Uw uitvaartwensen zet u in een ondertekende en gedateerde verklaring, en uw keuze over orgaandonatie in het Donorregister. Een brief of wensenlijst helpt uw naasten, maar is juridisch niet bindend.
Belangrijkste punten
- Geld en de woning laat u alleen na via een testament: een notariële akte, of een zelf opgesteld testament dat u bij de notaris in bewaring geeft.
- Een codicil schrijft u volledig met de hand, met datum en handtekening. Het geldt alleen voor kleren, lijfsieraden, bepaalde spullen uit de inboedel en bepaalde boeken.
- Een executeur die de nalatenschap afwikkelt, benoemt u alleen in een testament.
- Uitvaartwensen legt u vast in een eigen verklaring met datum en handtekening; veel mensen nemen ze op in hun codicil.
- Over orgaandonatie beslist u in het Donorregister, niet in een testament.
- Voor de periode waarin u zelf niet meer kunt beslissen, is er het levenstestament.
- Een wensenlijst of brief is niet bindend, maar voorkomt vaak misverstanden.
- Leg ook vast waar alles ligt, inclusief de papieren van uw huis. Daar hebben uw erfgenamen later veel aan.
Waarom zou u uw wensen vastleggen?
Omdat uw naasten anders moeten raden, en omdat de wet anders beslist. Zonder testament bepaalt de wet wie erft. Bij een getrouwd stel met kinderen krijgt de langstlevende partner dan in beginsel alles, en krijgen de kinderen een vordering die meestal pas opeisbaar is na het tweede overlijden. Hoe dat werkt, leest u bij de wettelijke verdeling en wie erft er zonder testament.
Veel mensen weten niet goed wat er bij hun ouders geregeld is. In een peiling van Ipsos I&O voor ABN AMRO MeesPierson (september 2026) onder Nederlanders geboren tussen 1965 en 1980 zei maar 44% van wie een erfenis of schenking verwacht, voldoende zicht te hebben op wat er geregeld is. Ruim een derde (36%) vond het lastig om erover te beginnen.
Vastleggen helpt dus twee kanten op. U bepaalt zelf wat er gebeurt, en uw kinderen hoeven straks niet te zoeken of te gissen.

Welke wens hoort in welk stuk?
Geld, de woning en de executeur gaan via de notaris; persoonlijke spullen kunnen in een codicil; de rest legt u zelf vast. Het overzicht:
| Wat u wilt regelen | Waar u het vastlegt |
|---|---|
| Wie uw geld en beleggingen krijgt | Testament bij de notaris |
| Wie de woning krijgt | Testament bij de notaris |
| Een executeur | Testament bij de notaris |
| Een voogd voor minderjarige kinderen | Testament bij de notaris |
| Kleren, sieraden, bepaalde inboedel en boeken | Codicil, zelf met de hand geschreven |
| Uw uitvaart | Eigen verklaring met datum en handtekening, vaak in het codicil |
| Orgaandonatie | Donorregister |
| Geld en zorg als u zelf niet meer kunt beslissen | Levenstestament, meestal bij de notaris |
| Persoonlijke wensen, een brief aan uw kinderen | Wensenlijst of brief |
Een wensenlijst heeft geen juridische kracht. Voor de andere stukken gelden eigen vormeisen; die staan hieronder per stuk.
Wat moet in een testament?
Alles wat over geld en over de woning gaat. Volgens het Burgerlijk Wetboek maakt u een uiterste wil in beginsel alleen bij een notariële akte, of met een zelf opgesteld en ondertekend testament dat u bij de notaris in bewaring geeft. Voor de meeste mensen is het codicil de enige uitzondering, en die is klein.
In een testament regelt u onder meer:
- wie uw erfgenamen zijn en in welke verhouding zij erven;
- legaten van geld of van een bepaald bezit, zoals de woning;
- een executeur die de afwikkeling regelt; zie wat doet een executeur;
- een voogd voor minderjarige kinderen;
- een uitsluitingsclausule, zodat de erfenis buiten een eventuele huwelijksgemeenschap van uw kind blijft.
U kunt een testament altijd weer wijzigen of herroepen. De notaris laat het inschrijven in het Centraal Testamentenregister, zodat uw erfgenamen het later kunnen terugvinden. Welke soorten er zijn en wat het kost, leest u bij testament maken.
De woning gaat altijd via het testament
Uw huis kunt u niet in een codicil of wensenlijst nalaten. Wilt u bijvoorbeeld dat één kind het huis krijgt, omdat het er woont of het wil overnemen, dan moet dat in een testament. Krijgt één kind de woning, dan kan de verdeling tussen de kinderen scheef worden. De notaris kan in het testament vastleggen hoe dat wordt verrekend.
Bij het overlijden telt voor de erfbelasting over een woning de WOZ-waarde, niet de verkoopprijs. Wat dat in uw situatie ongeveer betekent, rekent u uit met de Vooruitblik. Waarom een te hoge WOZ-waarde uw erfgenamen geld kost, leest u bij WOZ-waarde en erfbelasting. Wilt u de woning nog tijdens uw leven aan een kind overdragen, lees dan uw huis verkopen aan uw kind of uw huis schenken aan uw kinderen.
Een praktische tip: neem de laatste WOZ-beschikking mee naar het gesprek met de notaris. Dan wordt er gerekend met de waarde die straks voor de erfbelasting telt.
Wat kunt u in een codicil regelen?
Minder dan veel mensen denken. Een codicil is een stuk dat u geheel met de hand schrijft, dateert en ondertekent. Volgens artikel 4:97 van het Burgerlijk Wetboek kunt u daarin alleen het volgende regelen:
- wie uw kleren, lijfstoebehoren en bepaalde lijfsieraden krijgt;
- wie bepaalde spullen uit de inboedel en bepaalde boeken krijgt;
- dat die spullen buiten een eventuele huwelijksgemeenschap van de ontvanger vallen;
- wie na uw overlijden over uw auteursrechten beslist.
Wat er niet in kan: geld, een bankrekening, beleggingen, de woning, en een executeur voor de nalatenschap. Zet u dat toch in een codicil, dan geldt dat deel in beginsel niet. Ook de Rijksoverheid zegt het kort: in een codicil kunt u geen geld nalaten.
Uw uitvaartwensen kunt u wel in hetzelfde stuk zetten. Die vallen niet onder het codicil in de wet, maar een ondertekende en gedateerde verklaring is genoeg, en zo liggen ze op één plek.
Waar moet een codicil aan voldoen?
- Helemaal met de hand geschreven, door uzelf. Een getypt en ondertekend stuk is geen geldig codicil.
- Gedateerd en ondertekend.
- Nauwkeurig omschreven: de wet spreekt van "bepaalde" spullen. Schrijf dus "mijn gouden horloge met de inscriptie 1975", niet "mijn sieraden".
- Een notaris is niet nodig. U mag het codicil thuis bewaren.
Bewaart u het thuis, vertel dan iemand waar het ligt. Een codicil in uw bureaula staat nergens geregistreerd en wordt dus alleen gevonden als iemand ernaar zoekt.
Een codicil wijzigen of intrekken
U kunt een codicil altijd herroepen. Dat kan door een nieuw codicil te schrijven, met dezelfde vormeisen. Een later codicil gaat voor op een eerder codicil, voor zover die twee niet samen kunnen. Een codicil dat u thuis bewaart, herroept u ook door het te vernietigen.
Voorbeeld van een codicil
Stel dat u wilt dat uw dochter het horloge van uw vader krijgt, uw zoon de staande klok en uw kleinzoon uw boeken over de oorlog. Een codicil kan er dan zo uitzien. Dit is een illustratie; alles schrijft u zelf met de hand.
Codicil
Ik, [voornamen en achternaam], geboren op [datum] te [plaats], bepaal het volgende:
- Mijn gouden polshorloge met de inscriptie "1975" krijgt mijn dochter [naam].
- De eikenhouten staande klok in de woonkamer krijgt mijn zoon [naam].
- Mijn boeken over de Tweede Wereldoorlog krijgt mijn kleinzoon [naam].
- Ik wil worden gecremeerd, in besloten kring.
[Plaats], [datum]
[Handtekening]
Let op: ook een voorwerp uit een codicil is een legaat. De ontvanger telt de waarde ervan in beginsel mee voor de erfbelasting. Bij gewone spullen is die waarde vaak lager dan mensen denken; zie waarde van de inboedel.
Wat zet u in een wensenlijst of brief?
Alles wat niet in een testament of codicil hoeft of kan, maar wat u wel kwijt wilt. Bijvoorbeeld:
- hoe de spullen zonder grote waarde verdeeld mogen worden, of dat de kinderen om de beurt mogen kiezen; daarvoor is er ook onze hulp bij het verdelen van de inboedel;
- wat er met foto's, brieven en persoonlijke papieren moet gebeuren;
- wie de buren en vrienden op de hoogte brengt;
- een persoonlijke brief aan uw kinderen of kleinkinderen.
Een wensenlijst is niet juridisch bindend. Staat er iets anders in dan in uw testament, dan geldt het testament. Toch voorkomt zo'n lijst vaak onenigheid, omdat uw kinderen kunnen lezen wat u zelf wilde.
Uitvaartwensen en orgaandonatie
Uitvaart. U mag zelf bepalen hoe uw afscheid eruitziet. Volgens de Rijksoverheid kunt u een verklaring met uw uitvaartwensen zelf opstellen of door een notaris laten maken. U ondertekent en dateert die. Veranderen uw wensen, dan herroept u de oude verklaring, bijvoorbeeld met de zin "Hierbij herroep ik mijn verklaring van (datum)". Een uitvaartverzekering is niet verplicht. Zonder verzekering betalen uw nabestaanden de uitvaart.
Orgaandonatie. Dit regelt u in het Donorregister, niet in een testament of codicil. Er zijn vier keuzes: ja, nee, uw partner of familie beslist, of één persoon die u aanwijst beslist. Vult u niets in, dan staat u geregistreerd met "geen bezwaar". U kunt uw keuze altijd wijzigen via donorregister.nl.
Het levenstestament: voor als u er nog bent
Een testament en een codicil werken pas na uw overlijden. Voor de periode waarin u zelf niet meer kunt beslissen, bijvoorbeeld na een beroerte of bij dementie, is er het levenstestament. Daarin legt u vast wie uw geldzaken regelt en wie over uw zorg meebeslist. Meer daarover leest u bij het levenstestament.
Waar laat u het allemaal?
Het beste stuk helpt niet als niemand het kan vinden. Zo houdt u het overzichtelijk:
- Testament en levenstestament: de notaris bewaart het origineel. Leg zelf een kopie of de naam van het notariskantoor bij uw papieren.
- Codicil en uitvaartwensen: thuis, op een vaste plek die uw naasten kennen.
- Een overzicht van uw rekeningen, verzekeringen, abonnementen en digitale zaken. Hoe u dat aanpakt, met een gratis invulmap, leest u bij een overzicht maken voor uw nabestaanden.
- De papieren van uw huis: de WOZ-beschikkingen van de laatste jaren, een eventueel taxatierapport en een lijstje met bekende gebreken. Uw erfgenamen hebben die nodig voor de aangifte erfbelasting, en om na te gaan of de WOZ-waarde klopt.
Wat kunt u nu doen?
- Doe de Nalatenschapscheck en zie wat er in uw situatie nog openstaat.
- Ga met de tabel hierboven na welke wens in welk stuk hoort.
- Gaat het om geld of de woning: maak een afspraak bij de notaris voor een testament, en neem uw laatste WOZ-beschikking mee.
- Wilt u persoonlijke spullen aan iemand nalaten: schrijf een codicil, helemaal met de hand.
- Leg uw uitvaartwensen vast en vul het Donorregister in.
- Maak een overzicht voor uw nabestaanden en vertel ze waar het ligt.
- Praat erover. Tips voor dat gesprek staan op goed voorbereid op later.
Begrippenlijst
- Uiterste wil: een regeling die pas na uw overlijden werkt, zoals een testament of codicil.
- Testament: een uiterste wil bij de notaris, als notariële akte of als zelf opgesteld stuk dat de notaris in bewaring neemt.
- Codicil: een geheel met de hand geschreven, gedateerd en ondertekend stuk waarin u alleen kleren, lijfsieraden, bepaalde inboedel en boeken kunt nalaten.
- Legaat: een bepaald bezit of bedrag dat u aan iemand nalaat, los van de verdeling van de rest.
- Executeur: de persoon die u in uw testament aanwijst om de nalatenschap af te wikkelen.
- Levenstestament: volmachten voor de periode waarin u zelf niet meer kunt beslissen.
- Donorregister: het register waarin u uw keuze over orgaan- en weefseldonatie vastlegt.
- Centraal Testamentenregister: het register waarin de notaris laat vastleggen dat er een testament is.
- Wensenlijst: een eigen lijst of brief met wensen, zonder juridische kracht.
- WOZ-waarde: de waarde die de gemeente elk jaar vaststelt en die voor de erfbelasting geldt voor een woning.
Veelgestelde vragen
Kan ik mijn huis in een codicil nalaten?
Nee. In een codicil kunt u alleen kleren, lijfsieraden, bepaalde inboedel en boeken nalaten. Wie de woning krijgt, legt u vast in een testament bij de notaris.
Kan ik geld nalaten in een codicil?
Nee. Geld, spaargeld en beleggingen laat u alleen na via een testament.
Is een getypt codicil geldig?
Nee. Een codicil moet u helemaal met de hand schrijven, dateren en ondertekenen.
Moet een codicil naar de notaris?
Nee, u mag het thuis bewaren. Vertel wel iemand waar het ligt, want een codicil dat u thuis bewaart, staat nergens geregistreerd.
Wat als mijn codicil en mijn testament elkaar tegenspreken?
In beginsel gaat de latere regeling voor, voor zover de twee niet samen kunnen. Een codicil kan alleen over de zaken gaan die de wet toestaat; voor geld en de woning blijft het testament gelden.
Kan ik in een codicil een executeur benoemen?
Een executeur die de nalatenschap afwikkelt, benoemt u alleen in een testament. Wie uw uitvaart regelt, kunt u wel in uw uitvaartwensen noemen.
Is een wensenlijst rechtsgeldig?
Nee, een wensenlijst of brief is niet bindend. Hij helpt uw naasten wel om te weten wat u wilde.
Hoe leg ik mijn uitvaartwensen vast?
In een verklaring die u zelf opstelt of door een notaris laat maken, met datum en handtekening. Veel mensen nemen die op in hun codicil.
Dit artikel is informatief bedoeld en houdt geen fiscaal of juridisch advies in. Het voorbeeld is een illustratie en geen model voor uw situatie. Of een stuk in uw situatie geldig is en wat het betekent, hangt af van uw gezin, uw vermogen en wat u al hebt vastgelegd. Raadpleeg zo nodig een notaris of adviseur.
Bronnen
Officiële bronnen bij dit artikel, geraadpleegd in oktober 2026:
- Burgerlijk Wetboek Boek 4, artikel 97 (codicil)
- Burgerlijk Wetboek Boek 4, artikel 94 (vorm van een uiterste wil)
- Rijksoverheid: Eigen overlijden, maak een overzicht van wat u moet weten en regelen
- Rijksoverheid: Wat kan ik regelen voor mijn uitvaart?
- Rijksoverheid: Orgaan- en weefseldonatie na overlijden
Geef een reactie