Levenstestament: wat het wel en niet regelt

Overzicht

Een levenstestament is een notariële akte waarin u vastlegt wie uw financiële, medische en persoonlijke zaken regelt als u dat zelf niet meer kunt. Het gaat dus over de periode waarin u nog leeft. Een gewoon testament gaat pas in bij overlijden. Dat verschil klinkt vanzelfsprekend, maar het is precies de plek waar het in de praktijk misgaat: op de dag van overlijden houdt de volmacht uit het levenstestament in beginsel op, en staan nabestaanden alsnog met lege handen.

Belangrijkste punten

Een levenstestament is een volmacht, geen testament. Het werkt bij leven, niet erna.
U legt er meestal drie dingen in vast: financiële zaken, medische wensen en persoonlijke zaken.
Zonder levenstestament moeten uw naasten bij wilsonbekwaamheid naar de kantonrechter voor bewind, mentorschap of curatele.
De notaris kan de akte inschrijven in het Centraal Levenstestamentenregister (CLTR), zodat een notaris later kan zien dat er een is. Vraag daar gerust naar.
Op het moment van overlijden vervalt de volmacht in beginsel (artikel 3:72 BW). Daarna is meestal een verklaring van erfrecht nodig.
Die knip valt precies samen met het moment waarop de WOZ-waarde van de woning fiscaal belangrijk wordt.

Wat een levenstestament precies is

Juridisch is een levenstestament een algemene volmacht, vastgelegd bij de notaris. U wijst een of meer gevolmachtigden aan, vaak een partner of een kind, en u beschrijft wat zij namens u mogen doen. De akte werkt zodra u hem tekent, of pas zodra een arts vaststelt dat u uw wil niet meer kunt bepalen. Dat laatste kunt u zelf bepalen bij het opstellen.

Het woord "testament" is daarbij enigszins misleidend. Een testament regelt wat er na uw overlijden met uw bezit gebeurt. Wilt u dat vastleggen, dan is dat een aparte akte; zie testament maken. Veel mensen laten beide tegelijk opstellen, maar het zijn en blijven twee losse documenten met twee verschillende werkingsperiodes.

Wat u erin kunt regelen

Financiële zaken. Betalingen doen, de bankrekening beheren, belastingaangifte doen, verzekeringen afsluiten of opzeggen, en in veel gevallen ook de eigen woning verkopen. U kunt dat zo ruim of zo beperkt maken als u wilt. Verkoop van de woning of het doen van schenkingen wordt vaak apart en met voorwaarden geregeld, omdat het ingrijpende handelingen zijn.

Medische zaken. Wie met artsen overlegt, wat u wel en niet wilt aan behandelingen, en eventueel een wilsverklaring over behandelverbod of euthanasie. Dit deel wordt ook wel een medische volmacht genoemd.

Persoonlijke zaken. Wie voor het huisdier zorgt, wat er met uw huis en spullen gebeurt als u naar een zorginstelling verhuist, wie toegang krijgt tot uw digitale accounts, en wie er over uw post gaat.

Wat er gebeurt als u het niet regelt

Raakt iemand wilsonbekwaam zonder levenstestament, dan kan niemand zomaar namens hem handelen. Ook niet een echtgenoot of een kind. Naasten moeten dan naar de kantonrechter met een verzoek tot bewind (over het geld), mentorschap (over de zorg) of curatele (over beide). Dat kost tijd en griffierecht, en de rechter beslist wie het wordt. Bij grote uitgaven, zoals verkoop van de woning, is vaak opnieuw toestemming nodig.

Een levenstestament haalt die stap weg. De notaris kan de akte inschrijven in het Centraal Levenstestamentenregister, waar alleen wordt bijgehouden dát er een akte is en bij welke notaris. De inhoud blijft vertrouwelijk.

Wat het kost

Notaristarieven zijn vrij, dus er bestaat geen vast bedrag. In 2026 liggen de prijzen indicatief in de orde van enkele honderden euro's, afhankelijk van de notaris, de omvang van de volmacht en of u het combineert met een testament. Vraag vooraf een offerte en vergelijk.

Waar het ophoudt: de dag van overlijden

Dit is het deel dat in de meeste uitleg ontbreekt. Een volmacht eindigt op grond van artikel 3:72 van het Burgerlijk Wetboek onder meer door de dood van degene die de volmacht gaf. Uw gevolmachtigde is op dat moment in beginsel niet langer bevoegd.

Er zijn twee nuances, en die zijn belangrijk genoeg om te noemen:

De wet (artikel 3:73 BW) laat ruimte voor handelingen die niet zonder nadeel kunnen worden uitgesteld. Die bevoegdheid is beperkt en loopt volgens de wet uiterlijk tot een jaar na het overlijden.
In de akte kan zijn bedongen dat de volmacht na overlijden doorloopt. De wet (artikel 3:74 BW) begrenst dat wel: de rechter heeft geoordeeld dat zo'n voortdurende volmacht alleen geldt voor handelingen in het belang van de gevolmachtigde of van een derde (Hof Den Haag, ECLI:NL:GHDHA:2022:2619). Het is dus geen vrijbrief om de nalatenschap af te wikkelen.

In de praktijk betekent dit: banken blokkeren de rekening bij een melding van overlijden, ongeacht wat er in het levenstestament staat. Zie bankrekening van een overledene deblokkeren. Voor de verdere afwikkeling is meestal een verklaring van erfrecht nodig, waarin de notaris vastlegt wie de erfgenamen zijn en wie namens hen mag handelen. Het stappenplan daarvoor staat in nalatenschap afwikkelen.

De knip die geld kost: de woning

Zolang iemand leeft, kan een gevolmachtigde met een levenstestament de belastingzaken regelen. Dus ook de jaarlijkse WOZ-beschikking bekijken en zo nodig bezwaar maken. Die beschikking valt in februari op de mat en de bezwaartermijn is in beginsel zes weken na dagtekening; dat kan per situatie verschillen.

Overlijdt de eigenaar, dan verandert er iets wezenlijks. De WOZ-waarde is vanaf dat moment niet langer alleen de grondslag voor gemeentelijke heffingen, maar ook de wettelijke waarde van de woning voor de erfbelasting (artikel 21 lid 5 Successiewet 1956). Staat die waarde te hoog, dan betalen de erfgenamen belasting over een bedrag dat de woning niet waard is. Hoe dat werkt staat in WOZ-waarde en erfbelasting en in WOZ-waarde te hoog na overlijden.

Tegelijk is de gevolmachtigde zijn bevoegdheid kwijt. De beschikking van het jaar van overlijden staat bovendien nog op naam van de overledene. Erfgenamen kunnen in de loop van het jaar een eigen beschikking vragen, waarna in beginsel een nieuwe bezwaartermijn gaat lopen. Wat dat betekent als er meerdere erfgenamen zijn, staat in WOZ-beschikking bij meerdere erfgenamen. Het stappenplan voor het bezwaar zelf staat in erfbelasting verlagen via WOZ-bezwaar.

Wie vooruit wil denken, kan dit meenemen in het levenstestament: laat de gevolmachtigde uitdrukkelijk bevoegd zijn om de fiscale zaken te behartigen, en laat bij leven vastleggen waar de taxatieverslagen en de gegevens over de staat van de woning te vinden zijn. Dat bewijs is na een overlijden veel moeilijker te reconstrueren. Zie ook goed voorbereid op later.

Liever eerst de cijfers zien?

Gaat het om een woning die u erft of gaat erven, dan bepaalt de WOZ-waarde een groot deel van de erfbelasting. Erfslim beoordeelt die waarde en voert zo nodig het bezwaar, op basis van no cure, no pay. Slaagt het bezwaar niet, dan betaalt u niets. De voorwaarden staan in WOZ-bezwaar op basis van no cure, no pay. Een uitkomst is nooit gegarandeerd.

Begrippenlijst

Levenstestament: notariële akte met volmachten en wensen voor de periode waarin u nog leeft maar uw zaken niet meer zelf kunt regelen.
Gevolmachtigde: degene die namens u mag handelen op grond van de volmacht.
Wilsonbekwaam: niet meer in staat om de gevolgen van een beslissing te overzien; wordt in de regel door een arts vastgesteld.
Bewind, mentorschap en curatele: maatregelen die de kantonrechter kan instellen als er geen volmacht is: over het geld, over de zorg, of over beide.
Centraal Levenstestamentenregister (CLTR): register waarin notarissen vastleggen dát er een levenstestament is, en bij wie.
Verklaring van erfrecht: notariële verklaring waarin staat wie de erfgenamen zijn en wie namens hen mag handelen.

Veelgestelde vragen

Is een levenstestament hetzelfde als een testament?

Nee. Een levenstestament werkt zolang u leeft, een testament pas na uw overlijden. Het zijn twee losse aktes.

Blijft het levenstestament geldig na overlijden?

In beginsel niet. De volmacht eindigt bij overlijden. Er bestaan beperkte uitzonderingen, maar reken er niet op dat de gevolmachtigde de nalatenschap kan afwikkelen.

Heb ik een notaris nodig?

Voor een levenstestament in de gebruikelijke vorm wel. Instanties en banken vragen vrijwel altijd om een notariële akte.

Kan ik het later wijzigen?

Ja, zolang u wilsbekwaam bent kunt u het aanpassen of intrekken.

Kan de gevolmachtigde het huis verkopen?

Alleen als de akte die bevoegdheid geeft. Dat wordt meestal uitdrukkelijk en met voorwaarden geregeld.

Is een onderhandse volmacht ook genoeg?

Voor eenvoudige zaken soms wel, maar banken en instanties accepteren die lang niet altijd. Bij verkoop van een woning is een notariële volmacht in de regel onvermijdelijk.

Dit artikel is informatief bedoeld en houdt geen fiscaal of juridisch advies in. Wat er in een levenstestament kan en moet staan verschilt per situatie. Bedragen en tarieven zijn indicatief voor 2026 en worden jaarlijks aangepast; verifieer ze zo nodig op belastingdienst.nl. Raadpleeg bij twijfel een notaris of adviseur.

Bronnen

Officiële bronnen bij dit artikel, geraadpleegd in oktober 2026: