Overzicht

Heeft iemand kort voor zijn overlijden nog geschonken, dan telt die schenking mee bij de erfenis. Dat is de 180-dagenregel uit de Successiewet. De regel bestaat om te voorkomen dat vrijstellingen en het lage tarief twee keer worden benut. Per 1 januari 2026 is de uitvoering vereenvoudigd: zo'n schenking wordt niet langer als schenking behandeld, maar alleen nog in de erfbelasting verwerkt. Een aparte aangifte schenkbelasting is daardoor niet meer nodig.

Wat de regel inhoudt

De Successiewet 1956 bepaalt dat wat iemand binnen 180 dagen voor het overlijden van de schenker heeft gekregen, wordt geacht krachtens erfrecht te zijn verkregen. In gewone taal: de schenking wordt bij de erfenis opgeteld en meegenomen in de berekening van de erfbelasting.

Waarom dat zo is geregeld, is te begrijpen vanuit het systeem. Bij schenken geldt een jaarlijkse vrijstelling, bij erven een eenmalige vrijstelling per nalatenschap. Zonder de 180-dagenregel zou iemand vlak voor het overlijden nog kunnen schenken en zo beide vrijstellingen in korte tijd kunnen gebruiken. De regel haalt dat voordeel weg.

Het is uitdrukkelijk geen sanctie. Er wordt niet extra geheven omdat er kort voor het overlijden is geschonken. De schenking telt gewoon mee in het totaal waarover erfbelasting wordt berekend.

Wat er per 2026 is veranderd

Tot en met 2025 liepen er twee sporen naast elkaar. De ontvanger deed aangifte schenkbelasting, kreeg daarvoor een aanslag, en die betaalde schenkbelasting werd later verrekend met de erfbelasting. Dat leverde veel papierwerk op en zorgde regelmatig voor verwarring: mensen dachten dat ze twee keer belasting betaalden.

Per 1 januari 2026 is dat vereenvoudigd. Een verkrijging die onder de 180-dagenregel valt, geldt niet langer als schenking voor de Successiewet. De gevolgen:

• Er hoeft in beginsel geen aangifte schenkbelasting meer te worden gedaan voor die schenking.
• Er volgt geen aanslag schenkbelasting, en dus ook geen verrekening achteraf.
• De schenking wordt alleen verwerkt in de aangifte erfbelasting.

De wijziging geldt voor het eerst voor schenkingen die ten hoogste 180 dagen vóór 1 januari 2026 zijn gedaan. Is er in 2025 geschonken en al schenkbelasting betaald, dan blijft de verrekening met de erfbelasting voor die gevallen van belang. Laat dat zo nodig narekenen.

Welke schenkingen er buiten vallen

Niet elke schenking kort voor het overlijden valt onder de regel. Belangrijke uitzonderingen zijn de schenkingen waarvoor een verhoogde vrijstelling is gebruikt, zoals de eenmalig verhoogde vrijstelling voor een kind of de vrijstelling voor een dure studie. Die blijven buiten de optelsom.

De actuele vrijstellingsbedragen en voorwaarden voor 2026 staan in schenkingsvrijstelling. Ze wijzigen jaarlijks, dus verifieer ze op belastingdienst.nl voordat u ergens van uitgaat.

Een illustratief rekenvoorbeeld

Stel dat een ouder in september 2026 EUR 20.000 schenkt aan een kind, en in december 2026 overlijdt. Er zitten dan minder dan 180 dagen tussen. De EUR 20.000 wordt bij de nalatenschap opgeteld.

Erft het kind daarnaast EUR 200.000, dan wordt de erfbelasting berekend over EUR 220.000, minus de vrijstelling voor een kind van indicatief EUR 25.187 (2026). Het kind hoeft over de EUR 20.000 geen aparte aangifte schenkbelasting meer te doen.

Was de ouder in plaats daarvan in juli 2027 overleden, dan lagen er meer dan 180 dagen tussen en telde de schenking niet mee bij de nalatenschap. Dit is een rekenvoorbeeld, geen advies over uw situatie.

Waar dit de woning raakt

De 180-dagenregel gaat vaak over geld, maar niet altijd. Is er kort voor het overlijden (een deel van) een woning geschonken, bijvoorbeeld bij een overdracht aan de kinderen, dan komt die woning via deze regel terug in de erfbelasting.

Voor de erfbelasting wordt een woning gewaardeerd op de WOZ-waarde, niet op de marktwaarde of een taxatie. Staat die WOZ-waarde te hoog, dan werkt dat door in de aanslag. De achtergrond staat in WOZ-waarde en erfbelasting en het verschil met de marktwaarde in WOZ-waarde versus marktwaarde bij een erfenis.

Dat maakt het de moeite waard om de beschikking te controleren voordat de aangifte de deur uit gaat. Hoe u een te hoge waarde aanpakt, staat in erfbelasting verlagen via WOZ-bezwaar.

Betekent dit dat schenken zinloos is?

Nee. De regel raakt alleen de laatste 180 dagen. Wie ruim op tijd begint met schenken, kan van de jaarlijkse vrijstellingen gebruikmaken zonder dat de 180-dagenregel in beeld komt. De afweging tussen schenken en nalaten staat uitgewerkt in schenken of erven.

Wel is het goed te beseffen dat schenken op hoge leeftijd of bij een slechte gezondheid dicht bij deze grens kan komen. Bespreek dat zo nodig met een notaris of adviseur, ook in samenhang met een eventueel testament.

Wat u concreet kunt doen

1. Zet op een rij welke schenkingen er in de laatste 180 dagen voor het overlijden zijn gedaan.
2. Controleer per schenking of er een verhoogde vrijstelling is gebruikt.
3. Neem de schenkingen die meetellen op in de aangifte erfbelasting, zie aangifte erfbelasting.
4. Is er in 2025 al schenkbelasting betaald, houd dan rekening met verrekening.
5. Ging het om een woning, controleer dan de WOZ-waarde die daarbij is gebruikt.

Liever laten beoordelen?

Komt er via deze regel een woning terug in de nalatenschap, dan is de WOZ-waarde bepalend. Erfslim beoordeelt de WOZ-waarde van een geërfde woning en voert zo nodig het bezwaar, op basis van no cure, no pay. Slaagt het bezwaar niet, dan betaalt u niets.

Dit artikel is informatief bedoeld en is geen fiscaal of juridisch advies. De 180-dagenregel kent uitzonderingen en de regels zijn per 2026 gewijzigd. Raadpleeg zo nodig een notaris of adviseur.

Begrippenlijst

• 180-dagenregel: de bepaling dat een schenking binnen 180 dagen voor het overlijden bij de nalatenschap wordt opgeteld.
• Schenkbelasting: de belasting over een schenking, los van de erfbelasting.
• Verhoogde vrijstelling: een eenmalig hogere vrijstelling voor bepaalde schenkingen, bijvoorbeeld voor een dure studie.
• Verrekening: het in mindering brengen van eerder betaalde schenkbelasting op de verschuldigde erfbelasting.
• WOZ-waarde: de jaarlijkse waardering van een woning door de gemeente, en de grondslag voor de erfbelasting over die woning.

Veelgestelde vragen