2 reacties op “Vruchtgebruik van een woning en de erfbelasting”

1. 

   Toering Willem

   september 30, 2026

   Moeten de erfgenamen van het blote eigendom direct erfbelasting betalen over hun deel of kan dit ook uitgesteld worden tot het 100% hun eigendom is?

   Beantwoorden
   1. 

      Redactie Erfenis.nl

      oktober 8, 2026

      Goedendag,

      U stelde op 30 september een vraag bij ons artikel over vruchtgebruik en de
      erfbelasting. Dank daarvoor, en onze excuses dat het antwoord even heeft geduurd.

      Het korte antwoord is tweeledig. De erfbelasting over de blote eigendom is in
      beginsel direct verschuldigd, dus niet pas als het vruchtgebruik eindigt. Maar
      daar staat iets belangrijks tegenover: u betaalt dan ook maar één keer, en over
      een duidelijk lagere waarde dan de volle woning. En er zijn twee manieren om de
      betaling te verzachten als het geld er nu niet is.

      Waarom het nu al verschuldigd is
      De erfbelasting knoopt aan bij het overlijden, niet bij het moment waarop u de
      volle eigendom krijgt. De wet heft over wat krachtens erfrecht wordt verkregen
      door het overlijden, en de belasting wordt geheven van de verkrijger. Wat u heeft
      verkregen is de blote eigendom, en die verkrijging is op de dag van overlijden al
      een feit.

      De waarde daarvan wordt ook meteen vastgesteld. De wet bepaalt dat de waarde van
      iets dat onder de last van een vruchtgebruik wordt verkregen, wordt gesteld op de
      waarde in onbezwaarde staat min de waarde van die last. In dezelfde bepaling
      staat dat met opvolgende rechten “terstond” rekening wordt gehouden. De
      afrekening gebeurt dus in één keer, aan het begin.

      Daar staat iets tegenover: u betaalt maar één keer
      Dit is het deel dat vaak onderschat wordt. Omdat de blote eigendom nu al wordt
      gewaardeerd met aftrek van het vruchtgebruik, betaalt u over een lagere waarde
      dan de woning waard is. Hoe ouder de vruchtgebruiker, hoe kleiner die aftrek en
      hoe hoger uw deel, maar er gaat altijd iets af.

      En als het vruchtgebruik eindigt en uw blote eigendom aangroeit naar volle
      eigendom, is daar naar onze lezing van de wet geen nieuwe erfbelasting over
      verschuldigd. Civielrechtelijk gaat een vruchtgebruik dan teniet, en dat is geen
      nieuwe verkrijging uit een nalatenschap. Die aangroei is dus geen tweede
      belastingmoment. Direct betalen is daarmee niet hetzelfde als twee keer betalen.

      Eén situatie waarin dit anders kan liggen: als het testament geen vruchtgebruik
      regelt maar een zogeheten tweetrapsmaking, waarbij het vermogen bij het overlijden
      van de eerste verkrijger doorgaat naar een volgende. Dat is juridisch iets anders
      en wordt wel opnieuw in de heffing betrokken. Of dat bij u speelt, blijkt uit het
      testament. Laat dat zo nodig door de notaris bevestigen.

      Wat er wel kan: twee manieren om de betaling te verzachten
      De eerste is de praktischste en kost geen rente. De Successiewet geeft u als
      verkrijger van iets dat onder vruchtgebruik is bezwaard het recht om te vorderen
      dat de belasting die u daarover verschuldigd bent, wordt betaald uit de met
      vruchtgebruik bezwaarde goederen, tenzij de vruchtgebruiker ervoor kiest het
      bedrag voor te schieten. De wet zegt daarbij uitdrukkelijk dat u over die betaling
      of dat voorschot geen rente aan de vruchtgebruiker verschuldigd bent. Dit
      geldt alleen voor zover de erflater in het testament niets anders heeft bepaald,
      dus het testament gaat voor.

      In gewone woorden: u hoeft het geld niet per se zelf op te hoesten. Er is een
      wettelijke route waarlangs de belasting uit de bezwaarde goederen komt of door de
      vruchtgebruiker wordt voorgeschoten, en dat kost u geen rente.

      Let op: bij een nalatenschap die volgens de wettelijke verdeling is afgewikkeld,
      waarbij de langstlevende alles krijgt en de kinderen een niet-opeisbare vordering,
      geldt dit voorschotrecht volgens dezelfde bepaling juist niet.

      De tweede is een echte uitstelregeling, maar met voorwaarden. Voor de
      erfbelasting over de blote eigendom van een woning bestaat in de Invorderingswet
      een regeling voor uitstel van betaling. Die is wel smaller dan de vraag
      veronderstelt, en eerlijk is eerlijk, dat is goed om vooraf te weten:

      Zij geldt alleen voor de blote eigendom van een woning die voor de vruchtgebruiker een eigen woning is, dus de woning waar de vruchtgebruiker zelf woont. Blote eigendom van een tweede woning of een beleggingspand valt erbuiten.
      U moet er zelf om verzoeken, en er moet voldoende zekerheid worden gesteld.
      De regeling is bedoeld voor het geval er werkelijk niet betaald kan worden: de toets is of degene die de belasting zou moeten voorschieten of uit de bezwaarde goederen zou moeten voldoen, dat niet kan zonder buitengewoon bezwaar. Het is dus geen vrije keuze om later te betalen.
      Zij geldt alleen voor zover de rest van uw verkrijging niet toereikend is om de belasting te betalen.
      Er staat geen maximumduur in de wet. Het uitstel eindigt onder meer wanneer de woning voor de vruchtgebruiker geen eigen woning meer is, of wanneer u de blote eigendom verkoopt.
      Belangrijk: over dit uitstel loopt wel invorderingsrente. Dat tarief staat voor 2026 indicatief op 4,3 procent. Uitstel is hier dus niet gratis, anders dan bij het voorschot uit de bezwaarde goederen hierboven.
      Er is ook een vergelijkbare mogelijkheid voor de niet-opeisbare vordering die
      kinderen krijgen bij een wettelijke verdeling.

      Wij noemen deze regeling omdat u ernaar vraagt, maar of zij in uw geval open staat
      en of zij verstandig is, hangt af van de cijfers en van het testament. Dat is bij
      uitstek iets om met de notaris of een fiscaal adviseur door te nemen. Het verzoek
      om uitstel loopt via de ontvanger van de Belastingdienst.

      De vraag die hieraan voorafgaat: is de waarde wel juist?
      Dit is waar wij u werkelijk kunnen helpen, en wij denken dat het in uw situatie
      meer oplevert dan de vraag over het betaalmoment.

      Bij een woning is de waarde waarover de erfbelasting wordt berekend verplicht de
      WOZ-waarde, niet de verkoopprijs en niet een taxatie. En uw blote eigendom
      wordt daaruit afgeleid: het is die waarde, verminderd met de waarde van het
      vruchtgebruik. Staat de WOZ-waarde te hoog, dan is uw aanslag dus te hoog, en u
      draagt daarvan het grootste deel.

      Stel dat een woning op EUR 400.000 staat en de vruchtgebruiker is 78 jaar. Bij de
      wettelijke rekenrente van 6 procent en de leeftijdsfactor die bij die leeftijd
      hoort, is het vruchtgebruik dan EUR 120.000 en de blote eigendom EUR 280.000, dus
      70 procent van de woning. Blijkt de WOZ-waarde 8 procent te hoog en gaat hij naar
      EUR 368.000, dan daalt uw blote eigendom met EUR 22.400 en het vruchtgebruik met
      EUR 9.600. Van iedere euro die de WOZ-waarde zakt, landt in dit voorbeeld 70 cent
      bij de bloot eigenaren.

      Wat dat aan erfbelasting scheelt, hangt af van hoeveel bloot eigenaren er zijn.
      Bij één kind met EUR 280.000 blote eigendom gaat de bovenkant van de verkrijging
      tegen het hogere tarief en scheelt een verlaging van EUR 22.400 ongeveer EUR
      4.480. Bij twee kinderen met ieder EUR 140.000 blijft ieder onder de schijfgrens
      en is het ongeveer EUR 1.120 per kind. Dit zijn illustratieve bedragen bij
      indicatieve cijfers voor 2026, bedoeld om het mechanisme te laten zien, geen
      uitkomst voor uw situatie.

      Twee dingen zijn daarbij nuttig om te weten:

      De wet geeft de verkrijger de keuze tussen de WOZ-waarde van het jaar van de verkrijging en die van het jaar daarna. Er zijn dus vaak twee waarden om naar te kijken, en de laagste mag worden gebruikt.
      De WOZ-beschikking gaat bij een woning met vruchtgebruik in de regel naar de vruchtgebruiker, want die heeft het genot van de woning. Als bloot eigenaar heeft u die beschikking dus waarschijnlijk nooit gezien. Dat betekent niet dat u buitenspel staat: de Wet WOZ geeft iemand die aannemelijk maakt belang te hebben bij de vastgestelde waarde het recht om op verzoek een eigen, voor bezwaar vatbare beschikking te krijgen. Omdat uw erfbelasting op grond van de wet over die WOZ-waarde wordt berekend, is dat belang er. Aan dat verzoek is geen termijn gesteld. Na zo’n beschikking gaat in beginsel opnieuw een bezwaartermijn van zes weken na dagtekening lopen; dat kan per situatie verschillen.
      Wat wij voor u kunnen doen, en wat wij daarvoor nodig hebben
      Wij controleren kosteloos of de WOZ-waarde van de woning te hoog is vastgesteld.
      Is dat zo en is er een reële kans op verlaging, dan kunnen wij het bezwaar voeren.
      Slaagt dat niet, dan kost het u niets. Slaagt het wel, dan rekenen wij 4 procent
      over de waardedaling die wij bereiken, éénmaal per zaak en niet per erfgenaam. Dat
      percentage en de voorwaarden krijgt u op papier voordat u iets beslist. Let op dat
      die vergoeding over de waardedaling gaat en niet over de belasting die u
      daardoor minder betaalt; dat zijn twee verschillende bedragen. Als bloot eigenaar
      werkt een verlaging bovendien voor uw deel van de woning door, niet voor het
      geheel, dus wij rekenen dat voor uw situatie eerst uit voordat u beslist.

      Om te kunnen kijken of er iets te halen is, helpt het als u dit doorgeeft:

      Het adres van de woning, en als u die heeft de WOZ-beschikking of het taxatieverslag.
      De leeftijd of geboortedatum van de vruchtgebruiker, want die bepaalt de verdeling tussen vruchtgebruik en blote eigendom.
      Of de woning wordt bewoond door de vruchtgebruiker, leegstaat of wordt verhuurd.
      De datum van overlijden.
      Wat er aan de woning mankeert. Juist dat is wat de gemeente bij een massale waardering niet ziet: achterstallig onderhoud, een gedateerde keuken of badkamer, enkel glas, een oude meterkast of cv-installatie, vocht, een funderingsprobleem of geluidsoverlast. Een woning die lang door een oudere eigenaar is bewoond, wijkt op die punten vaker af dan gemiddeld.
      U kunt dat doorgeven via de gratis WOZ-check op erfenis.nl/check, of door op
      dit bericht terug te schrijven. Komt er niets uit de controle, dan hoort u dat
      gewoon.

      Tot slot
      Deze informatie is algemeen en informatief bedoeld en is geen fiscaal of juridisch
      advies. Welke route in uw geval de beste is, hangt af van het testament, de
      samenstelling van de nalatenschap en de positie van de vruchtgebruiker. Het
      voorschotrecht en de uitstelregeling zijn allebei punten die u met de notaris die
      de nalatenschap begeleidt of met een fiscaal adviseur kunt doornemen. Bedragen,
      tarieven en percentages zijn indicatief voor 2026; controleer ze op
      belastingdienst.nl.

      Groet,

      Team Erfslim
      erfenis.nl

      Beantwoorden