Tweetrapsmaking en erfbelasting uitgelegd

Overzicht

Bij een tweetrapsmaking erft de langstlevende partner eerst alles, en krijgen de kinderen pas iets bij het tweede overlijden: wat er dan nog over is. Fiscaal is dat een wezenlijk andere route dan de gewone wettelijke verdeling. De kinderen betalen bij het eerste overlijden niets, maar bij het tweede overlijden komen er twee aparte verkrijgingen op hun bord. Erft u een woning, dan wordt die op beide momenten op de WOZ-waarde gewaardeerd.

Belangrijkste punten

De langstlevende erft alles onder een ontbindende voorwaarde; de kinderen zijn verwachters.
Bij het eerste overlijden verkrijgen de kinderen niets en betalen zij niets.
Bij het tweede overlijden verkrijgen zij twee keer: van de eerstoverleden ouder én van de langstlevende.
De waarde van die eerste verkrijging wordt in beginsel bepaald op het moment van het tweede overlijden.
Een woning telt op beide momenten mee tegen de WOZ-waarde. Dat zijn twee toetsmomenten.

Wat een tweetrapsmaking is

In een testament met een tweetrapsmaking wordt de partner benoemd tot enig erfgenaam, maar onder een voorwaarde: wat er bij het overlijden van die partner nog over is, gaat naar de kinderen. Juridisch heten die twee rollen de bezwaarde (de langstlevende) en de verwachters (de kinderen).

Het verschil met de gewone wettelijke verdeling zit in wat de kinderen krijgen. Daar krijgen zij bij het eerste overlijden direct een vordering op de langstlevende, die meteen belast is ook al komt het geld pas later. Bij een tweetrapsmaking krijgen zij op dat moment niets, en is er dus niets te belasten. Hoe de wettelijke verdeling werkt, leest u in wettelijke verdeling; de verschillende testamentsvormen staan in testament maken.

Deze vorm wordt vaak gekozen wanneer het vermogen vastzit in een woning en er geen geld is om de erfbelasting over de kindsdelen te betalen. Ook komt hij voor in samengestelde gezinnen.

Bij het eerste overlijden

De langstlevende verkrijgt de hele nalatenschap en doet daarover aangifte. Daar staat de partnervrijstelling tegenover, die in 2026 indicatief EUR 828.035 bedraagt. In veel gezinnen valt de nalatenschap daarmee volledig binnen de vrijstelling en is er feitelijk geen erfbelasting verschuldigd. Let wel op de imputatie van nabestaandenpensioen, die de partnervrijstelling kan verlagen. Zie erfbelasting voor de partner.

De kinderen verkrijgen niets en betalen niets. Daar zit meteen het nadeel: hun eigen vrijstelling, in 2026 indicatief EUR 26.230 per kind, blijft op dat moment ongebruikt. Bij de wettelijke verdeling was die wel benut. Zie vrijstelling erfbelasting.

Praktisch punt: de langstlevende houdt bij wat tot het "bezwaarde vermogen" behoort. Een duidelijke administratie vanaf dag één voorkomt jaren later discussie.

Bij het tweede overlijden

Hier zit de kern, en hier lopen de verwachtingen in de praktijk vaak mis. De kinderen verkrijgen dan twee keer, en die verkrijgingen worden afzonderlijk beoordeeld:

Van de eerstoverleden ouder. Dit is de tweede trap: wat er nog over is van het vermogen van die ouder. Voor de vrijstelling en het tarief wordt gekeken naar de verwantschap met die eerstoverleden ouder, dus de kindvrijstelling en het kindtarief.
Van de langstlevende ouder. De gewone nalatenschap van de tweede ouder.

Omdat het twee aparte verkrijgingen zijn, geldt in beginsel voor elk een eigen vrijstelling en een eigen tariefopbouw. Dat kan gunstig uitpakken: de eerste schijf, in 2026 indicatief tot EUR 158.669 tegen 10 procent, wordt dan twee keer doorlopen in plaats van één keer. Tarieven en bedragen zijn indicatief voor 2026; verifieer ze op belastingdienst.nl. Zie ook erfbelasting voor kinderen en erfbelasting.

Daar staat een belangrijk nadeel tegenover. De waarde van de eerste verkrijging wordt in beginsel bepaald op het moment dat de voorwaarde in vervulling gaat, dus bij het tweede overlijden. Is het vermogen intussen gestegen, dan betalen de kinderen over die hogere waarde. Bij een woning kan dat aanzienlijk zijn: WOZ-waarden zijn de afgelopen jaren in veel gemeenten sterk opgelopen.

Daarbij komt dat de kinderen krijgen wat er over is. Heeft de langstlevende ingeteerd, bijvoorbeeld door zorgkosten, dan is de tweede trap kleiner. Die vrijheid is de bedoeling van de vorm, maar maakt de uitkomst vooraf onvoorspelbaar.

Waarom de WOZ-waarde hier twee keer telt

Voor de erfbelasting wordt een woning niet gewaardeerd op de marktwaarde of de verkoopprijs, maar op de WOZ-waarde. Dat is een wettelijk voorschrift. De uitleg staat in WOZ-waarde en erfbelasting en erfbelasting over een woning.

Bij een tweetrapsmaking zijn er daardoor twee momenten waarop die waarde uw rekening bepaalt:

bij het eerste overlijden, voor de aangifte van de langstlevende;
bij het tweede overlijden, voor beide verkrijgingen van de kinderen.

Op het eerste moment valt het vaak niet op, omdat de partnervrijstelling de aanslag toch op nul zet, en juist daarom wordt de WOZ-waarde dan zelden gecontroleerd. Op het tweede moment telt diezelfde soort waarde ineens zwaar mee. De praktische les: toets de WOZ-waarde op het moment dat die aan de orde is, ook als er dan niets te betalen valt.

Stel dat een woning bij het tweede overlijden een WOZ-waarde van EUR 420.000 heeft en dat een bezwaar leidt tot EUR 385.000. Voor een kind in de eerste schijf kan dat verschil van EUR 35.000 in de orde van EUR 3.500 aan erfbelasting schelen, en dat effect kan zich bij twee verkrijgingen laten voelen. Dit is een illustratief voorbeeld en een vuistregel, geen toezegging: de uitkomst hangt af van de vrijstellingen, de schijven en de omvang van beide verkrijgingen. Het stappenplan staat in erfbelasting verlagen via WOZ-bezwaar.

Is het verstandig?

Dat hangt van de situatie af, en het is een afweging die bij het opstellen van een testament thuishoort, niet bij de afwikkeling.

Kan gunstig zijn wanneer het vermogen vastzit in een woning en er geen geld is om erfbelasting over kindsdelen te betalen, of wanneer de langstlevende maximale vrijheid moet houden.

Kan ongunstig uitpakken wanneer de kindvrijstellingen bij het eerste overlijden onbenut blijven terwijl ze wel benut hadden kunnen worden, of wanneer het vermogen fors in waarde stijgt.

Veel notarissen werken daarom met een flexibele variant, waarbij de langstlevende na het overlijden nog kan kiezen welke route wordt gevolgd. Laat dit beoordelen door een notaris of adviseur die uw cijfers kent.

Wat u nu concreet kunt doen

Lees het testament goed. Staat er "tweetrapsmaking", "fideicommis" of "erfstelling over de hand", dan speelt dit.
Leg de beginsituatie vast. Noteer wat er bij het eerste overlijden tot de nalatenschap behoorde, met waarden en datum.
Doe tijdig aangifte. Zie aangifte erfbelasting. Voor overlijdens vanaf 1 januari 2026 geldt in beginsel twintig maanden, daarvoor acht; dit kan per situatie verschillen.
Controleer de WOZ-waarde, op beide momenten. Bezwaar moet in beginsel binnen zes weken na de dagtekening worden ingediend.

Liever laten beoordelen?

Erfslim beoordeelt de WOZ-waarde van een geërfde woning en voert zo nodig het bezwaar, op basis van no cure, no pay. Slaagt het bezwaar niet, dan betaalt u niets. De voorwaarden staan in WOZ-bezwaar op basis van no cure, no pay. Een uitkomst is nooit gegarandeerd. Voor het testament zelf en de keuze tussen varianten is de notaris de aangewezen partij.

Begrippenlijst

Tweetrapsmaking: een testamentaire regeling waarbij het restant van een erfenis bij het overlijden van de eerste verkrijger naar een volgende verkrijger gaat.
Bezwaarde: degene die als eerste erft, in de regel de langstlevende partner.
Verwachter: degene die bij het tweede overlijden verkrijgt, in de regel een kind.
Ontbindende voorwaarde: de voorwaarde waaronder de bezwaarde erft, die in vervulling gaat bij diens overlijden.
Fideicommis: de klassieke juridische term voor deze figuur; in testamenten ook wel "erfstelling over de hand".

Veelgestelde vragen

Betalen de kinderen bij het eerste overlijden erfbelasting?

Nee. Zij verkrijgen op dat moment niets, dus er is niets te belasten.

Krijgen de kinderen hun vrijstelling twee keer?

Bij het tweede overlijden zijn er in beginsel twee afzonderlijke verkrijgingen, elk met een eigen vrijstelling en tariefopbouw. Laat uw situatie beoordelen door een adviseur.

Over welke waarde betalen de kinderen bij de tweede trap?

In beginsel over de waarde op het moment van het tweede overlijden, niet over de waarde destijds.

Mag de langstlevende het geld opmaken?

Bij de gewone tweetrapsmaking in beginsel wel; de kinderen krijgen wat er over is. Het testament kan hier beperkingen aan stellen.

Waarom zou ik de WOZ-waarde bij het eerste overlijden controleren als er toch niets te betalen valt?

Omdat die waarde later niet meer is aan te vechten, en omdat een te hoge waarde ook doorwerkt in box 3 en de onroerendezaakbelasting.

Dit artikel is informatief bedoeld en houdt geen fiscaal of juridisch advies in. De uitwerking van een tweetrapsmaking hangt af van de exacte tekst van het testament en van uw situatie. Bedragen en tarieven zijn indicatief voor 2026 en worden jaarlijks aangepast; verifieer ze zo nodig op belastingdienst.nl. Raadpleeg een notaris of adviseur.

Bronnen

Officiële bronnen bij dit artikel, geraadpleegd in oktober 2026: