Mag de langstlevende het huis verkopen zonder de kinderen?

Overzicht

Ja, bij de wettelijke verdeling mag de langstlevende partner het huis in beginsel zelf verkopen, zonder toestemming van de kinderen, omdat alle goederen van de nalatenschap van rechtswege naar hem of haar gaan. De kinderen houden hun vordering, en die wordt door de verkoop in de regel niet opeisbaar. Anders ligt het als de kinderen zelf (bloot) eigenaar van het huis zijn geworden, bijvoorbeeld door een testament met vruchtgebruik: dan is hun medewerking nodig, of een machtiging van de kantonrechter.

Belangrijkste punten

  • Bij de wettelijke verdeling is de langstlevende eigenaar en beslist hij of zij zelf over de verkoop.
  • De kinderen hebben een geldvordering. Een verkoop maakt die in beginsel niet opeisbaar.
  • Bij een testament met vruchtgebruik zijn de kinderen bloot eigenaar en moeten zij meewerken, tenzij het testament de langstlevende de bevoegdheid geeft om te verkopen.
  • Zijn de langstlevende en de kinderen samen eigenaar, dan tekent iedereen.
  • Kan de langstlevende zelf niet meer beslissen, dan is een levenstestament of een bewindvoerder nodig.
  • Een verkoop kort na het overlijden zegt iets over de WOZ-waarde die in de aangifte erfbelasting stond.

Waarom mag de langstlevende zelf verkopen?

Omdat hij of zij eigenaar is. Bij de wettelijke verdeling krijgt de echtgenoot of geregistreerd partner van rechtswege alle goederen van de nalatenschap, dus ook het aandeel van de overledene in het huis; zie wettelijke verdeling.

Waren de ouders in gemeenschap van goederen getrouwd, dan was de helft van het huis al van de langstlevende. De andere helft valt in de nalatenschap en gaat via de wettelijke verdeling ook naar hem of haar. De langstlevende is dan enig eigenaar.

Bij de verkoop wil de notaris zien dat de langstlevende die eigenaar is geworden. Daarvoor is in de regel een verklaring van erfrecht nodig. De handtekening van de kinderen is dan niet nodig.

Hetzelfde geldt meestal bij een testament waarin de partner enig erfgenaam is, zoals bij een tweetrapsmaking. Ook dan beslist de partner zelf; zie tweetrapsmaking.

Mag de langstlevende het huis verkopen zonder de kinderen?

Krijgen de kinderen hun erfdeel als het huis wordt verkocht?

In de regel niet. De vordering van de kinderen is volgens de wet pas opeisbaar als de langstlevende overlijdt, failliet gaat of in de schuldsanering komt, of in gevallen die de overleden ouder zelf in een testament heeft genoemd.

Een verkoop staat daar niet tussen. De opbrengst is van de langstlevende; de vordering blijft staan. Zo leggen ook de notarissen het uit: de partner mag het erfdeel van de kinderen blijven gebruiken, zodat hij of zij niet gedwongen wordt het huis te verkopen, maar het wel mag doen.

Gaat de langstlevende hertrouwen, dan krijgen de kinderen wel extra rechten; zie kindsdeel opeisen bij hertrouwen. Hoe de erfbelasting over die vordering werkt, staat in erfbelasting over een kindsdeel dat u niet krijgt.

Wanneer moeten de kinderen wél meetekenen?

Als zij zelf eigenaar of bloot eigenaar zijn. Of dat zo is, hangt af van het testament, het huwelijk en het jaar van overlijden.

Situatie Wie beslist over de verkoop?
Wettelijke verdeling (gehuwd of geregistreerd partner, kinderen, geen testament) De langstlevende alleen
Testament waarin de partner enig erfgenaam is De langstlevende alleen
Testament met vruchtgebruik: kinderen bloot eigenaar Langstlevende en kinderen samen, tenzij het testament de langstlevende de bevoegdheid geeft om te verkopen
Kinderen zijn erfgenaam, partner heeft vruchtgebruik op de woning gevraagd Langstlevende en kinderen samen
Langstlevende en kinderen samen eigenaar (bijvoorbeeld na ongedaan maken van de wettelijke verdeling) Alle eigenaren samen
Ongehuwd samenwonend, huis samen gekocht De partner en de erfgenamen van de overledene samen

Bij vruchtgebruik mag de langstlevende er blijven wonen, maar zonder toestemming van de kinderen alleen verkopen als dat bij het vestigen van het vruchtgebruik is bepaald. Werken de kinderen niet mee, dan kan de kantonrechter een machtiging geven als de verkoop het belang van de een dient zonder dat van de ander te schaden. Hoe vruchtgebruik wordt gewaardeerd, leest u in vruchtgebruik en erfbelasting.

Andersom geldt het ook. Erven de kinderen het huis via een testament, dan kan de partner vruchtgebruik op de woning vragen. Zolang de partner daarop een beroep kan doen, mogen de kinderen de woning niet verkopen.

Samen eigenaar. De wettelijke verdeling kan binnen drie maanden na het overlijden bij de notaris ongedaan worden gemaakt. Dan zijn partner en kinderen samen erfgenaam en is voor een verkoop ieders handtekening nodig. Bij ongehuwd samenwonenden zonder testament is de partner geen erfgenaam; zie samenwonen zonder samenlevingscontract. Overleed de eerste ouder vóór 2003, dan gold ander erfrecht. Laat in die gevallen de notaris nagaan wie eigenaar is.

Wat gebeurt er met de opbrengst?

Dat volgt de eigendom. Bij de wettelijke verdeling is het geld van de langstlevende en houden de kinderen hun vordering. Bij vruchtgebruik is de opbrengst van de kinderen als bloot eigenaar, en loopt het vruchtgebruik van de langstlevende door op het geld.

Verkoopt de langstlevende het huis aan een van de kinderen onder de marktwaarde, dan kan het verschil als schenking gelden; zie huis verkopen aan een kind.

En als de langstlevende dit zelf niet meer kan?

Dan beslist een ander namens hem of haar. Heeft de langstlevende een levenstestament waarin de verkoop van de woning is geregeld, dan kan de gevolmachtigde verkopen. Staat het vermogen onder bewind, dan heeft de bewindvoerder voor de verkoop toestemming nodig, en als de langstlevende die niet kan geven, een machtiging van de kantonrechter. Dat kost tijd, vaak precies op het moment dat een verhuizing naar een verpleeghuis speelt.

Wat heeft de WOZ-waarde ermee te maken?

Bij het eerste overlijden stond het huis voor de erfbelasting op de WOZ-waarde in de aangifte, en daarvan zijn ook de vorderingen van de kinderen afgeleid waarover zij erfbelasting betalen. Een verkoop kort daarna is een goede graadmeter of die waarde klopte; zie WOZ-waarde en erfbelasting.

Stel dat vader in 2026 overlijdt en moeder het huis een jaar later verkoopt voor duidelijk minder dan de WOZ-waarde, omdat er veel aan moet gebeuren. Dan stond het huis in de aangifte mogelijk te hoog. De verkoopprijs vervangt de WOZ-waarde niet vanzelf, maar bezwaar tegen de WOZ-beschikking kan nog mogelijk zijn: in beginsel binnen zes weken na de dagtekening, en soms later via een beschikking op eigen naam. Dit kan per situatie verschillen; zie woning onder de WOZ-waarde verkocht.

Wordt het huis niet verkocht, dan valt het bij het tweede overlijden in zijn geheel in één nalatenschap, opnieuw op WOZ-waarde; zie erfbelasting bij overlijden van de tweede ouder.

Liever laten beoordelen?

Doe de gratis WOZ-check. Erfslim beoordeelt de WOZ-waarde van de geërfde woning en voert zo nodig het bezwaar, op basis van no cure, no pay: alleen als het bezwaar slaagt, betaalt u eenmalig 5 procent (inclusief btw) van het bedrag waarmee de WOZ-waarde omlaag gaat, of 4 procent bij een twee-onder-een-kap of geschakelde woning. Per woning, niet per erfgenaam, en nooit meer dan u bespaart op de erfbelasting. Slaagt het bezwaar niet, dan betaalt u niets. Een uitkomst is nooit gegarandeerd; zie no cure, no pay. Achtergrond: erfbelasting verlagen via WOZ-bezwaar, de gids erfbelasting in Nederland en testament maken.

Begrippenlijst

  • Langstlevende: de partner die achterblijft na het overlijden van de ander.
  • Wettelijke verdeling: de regeling zonder testament waarbij de partner alle goederen krijgt en de kinderen een vordering.
  • Geldvordering: het recht van een kind op het bedrag van zijn erfdeel, in beginsel pas opeisbaar bij het overlijden van de langstlevende.
  • Vruchtgebruik: het recht om een woning te gebruiken die van een ander is.
  • Bloot eigenaar: de eigenaar van een woning waarop het vruchtgebruik van een ander rust.
  • Bewindvoerder: iemand die door de kantonrechter is benoemd om het vermogen van een ander te beheren.

Veelgestelde vragen

Mijn moeder wil het huis verkopen. Moeten wij als kinderen tekenen?

Bij de wettelijke verdeling in de regel niet: zij is eigenaar. Bij een testament met vruchtgebruik of als u samen eigenaar bent wel.

Krijgen wij dan ons erfdeel uitbetaald?

In beginsel niet. De vordering blijft staan tot het overlijden van de langstlevende, tenzij het testament de verkoop als moment van opeisbaarheid noemt.

Kunnen wij de verkoop tegenhouden?

Bij de wettelijke verdeling niet. Als bloot eigenaar of mede-eigenaar moet uw medewerking wel worden gevraagd.

Moeder heeft dementie. Wie verkoopt dan?

Een gevolmachtigde uit het levenstestament, of een bewindvoerder met een machtiging van de kantonrechter.


Dit artikel is informatief bedoeld en houdt geen fiscaal of juridisch advies in. Hoe het in uw situatie uitpakt, hangt af van het testament, het huwelijksvermogensrecht en de datum van overlijden. Raadpleeg zo nodig een notaris of adviseur.

Bronnen

Officiële bronnen bij dit artikel, geraadpleegd in oktober 2026:


Dit artikel is informatief bedoeld en geen persoonlijk fiscaal of juridisch advies. Bedragen zijn indicatief en gelden voor het genoemde jaar. Raadpleeg zo nodig een notaris of adviseur.


Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *